Bayburt Kalesi Kilisesi
(Merkez)
Bayburt Kalesinin doğusunda
olan bu kilisenin ne zaman ve kimin
tarafından yaptırıldığı
bilinmemektedir. Günümüze son derece
harap bir şekilde geldiğinden plan
şekli de anlaşılamamaktadır. Burada
araştırma yapan Hamilton, XX.yüzyıl
başlarında bu yapıyı görmüş,
üzerinin ahşap çatı ile örtülü
olduğunu ve bemasının (kutsal bölüm)
bulunduğunu belirtmiştir. Hamilton’a
göre bu kilise XIII.-XIV.yüzyılda
Bizans Paleilogos döneminde
yapılmıştır.
Varzahan Kiliseleri (Uğrak
Kiliseleri) (Merkez)
Bayburt’un 10 km.
kuzeybatısında bulunan bu kilise ilk
kez A.H.Layart tarafından görülmüş
ve daha sonra H.F.Tozer, E.Warkworth,
H.B.Lynch, W.Bachmann, J.Strzgowski,
D.Winefield ve J.Wainwright
tarafından incelenmiştir. Günümüze
yalnızca kalıntıları gelebilen bu
bölgede X.-XIII.yüzyıllar arasında
yapılmış çok sayıda kilise
bulunmaktadır. Nitekim bazı
kaynaklarda Ortaçağda kiliselerin
olduğu bu yerde Varzahan kentinin
bulunduğundan da söz edilmektedir.
Bayburt’ta günümüze gelebilen üç
kilise köye egemen bir tepe üzerinde
yapılmıştır. Bunlar XII.yüzyıla
tarihlendirilmektedir. Bu
kiliselerden bir tanesi Oktogon,
diğeri de Yunan haçı planlıdır.
Üçüncüsünün plan düzeni yıkılmış
olduğundan anlaşılamamıştır.
Varzahan Oktogonu sekiz köşeli bir
yapı olup, günümüze oldukça iyi bir
durumda gelmiştir. Kilisenin
yalnızca kuzeydoğu duvarı
yıkılmıştır. Apsit doğu cephesinde
olup, dışarıya doğru çıkıntı
yapmaktadır. Yapının içerisindeki
köşe ayakları ve sekiz köşeli, altı
sütun ana duvarların içerisinde bir
koridor oluşturmaktadır. Ancak
buradaki sütunlar duvarlarla
bağlantısız olup, kemerlerle
birbirine bağlanmıştır. Sütunların
balık kılçığı motifli sütun
başlıkları bulunmaktadır. Oktogonun
köşe trompları üzerine oturan bir
kubbe ile örtülü olduğu
sanılmaktadır. Bu oktogon kireç
taşından özenli bir işçilikle
yapılmıştır. Duvarların dış
yüzlerinde üç köşeli nişler
bulunmakta olup bunlar yuvarlak
kemerlerle birbirlerine
bağlanmıştır. Ayrıca buradaki
burmalı ve yarım sütunlar da onları
tamamlamıştır. Dış cephedeki bu
mimari elemanlar gotik üslubu
yansıtmaktadır. Bununla beraber
yapıda İran ve Selçuklu etkisi de
görülmektedir
